Sandtray działa, ponieważ wykorzystuje naturalny sposób, w jaki człowiek porządkuje swoje doświadczenia, poprzez obrazy, symbole i relacje przestrzenne, a nie wyłącznie przez słowa. Dla wielu osób, szczególnie dzieci, młodzieży w kryzysie, osób po doświadczeniach traumatycznych czy z trudnościami komunikacyjnymi, język werbalny bywa niewystarczający lub obciążający. Praca w piasku omija ten próg i umożliwia ekspresję w bezpiecznej, pośredniej formie.

Kluczowym mechanizmem Sandtray jest eksternalizacja. To, co wewnętrzne, emocje, konflikty, relacje, napięcia, zostaje „wyniesione” do przestrzeni tacki. Dzięki temu osoba nie musi być zanurzona w trudnym doświadczeniu, lecz może je zobaczyć, obserwować i stopniowo rozumieć. Ten dystans obniża napięcie, wspiera regulację emocjonalną i sprzyja refleksji, co ma szczególne znaczenie w pracy terapeutycznej i pomocowej.

Sandtray uruchamia również proces symbolizacji, który jest fundamentem zmiany psychologicznej. Miniatury i układ scen w piasku nie są interpretowane dosłownie, lecz traktowane jako nośniki znaczeń nadawanych przez osobę tworzącą. Dzięki temu możliwa staje się integracja doświadczeń, które wcześniej były chaotyczne, niewyrażalne lub zbyt trudne do ujęcia w narrację. Badania nad terapiami ekspresyjnymi i pracą w piasku pokazują, że właśnie ten proces sprzyja redukcji objawów emocjonalnych i poprawie funkcjonowania, szczególnie u dzieci i młodzieży.

Istotnym elementem skuteczności Sandtray jest także poczucie kontroli i sprawczości po stronie klienta. To on wybiera figury, decyduje o ich ustawieniu, zmienia scenę lub ją kończy. W populacjach, które doświadczyły braku wpływu, chaosu lub przemocy, taka możliwość decydowania ma znaczenie terapeutyczne samo w sobie. Buduje bezpieczeństwo, zaufanie i gotowość do dalszej pracy.

Sandtray działa również dlatego, że wspiera relację. Wspólne przyglądanie się scenie w piasku tworzy trzeci punkt odniesienia, pomiędzy klientem a terapeutą, psychologiem czy pedagogiem. Ułatwia to rozmowę, zmniejsza konfrontacyjność i pozwala skupić się na rozumieniu, a nie ocenianiu. Z czasem obraz w piasku może stać się pomostem do pracy werbalnej, planowania zmiany i wzmacniania zasobów.

Ostatecznie skuteczność Sandtray nie wynika z samego piasku czy figurek, lecz z procesu, który powstaje w dobrze utrzymanych ramach, przy odpowiednich kompetencjach prowadzącego. To metoda, która łączy bezpieczeństwo, głębię i elastyczność, dlatego znajduje zastosowanie zarówno w gabinecie terapeutycznym, jak i w pracy szkolnej, placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz pracy z osobami o szczególnych potrzebach.